Ngụy biện truyền thống: 'xưa nay vẫn thế' không phải là một lý do

Ngụy biện truyền thống là cho rằng một cách làm là đúng đắn, bất biến, chỉ vì nó đã tồn tại lâu. Tuổi đời của một thói quen được nhầm thành bằng chứng cho giá trị của nó. Nhưng lâu chỉ nói lên nó tồn tại được, không nói lên nó tốt nhất.

Làm theo cái cũ tiết kiệm năng lượng nhận thức và mang lại cảm giác an toàn. Cái đã quen thì không phải nghĩ, không phải gánh rủi ro của lựa chọn mới. Vùng an toàn này dễ chịu tới mức ta nhầm sự thoải mái với sự đúng đắn.

Hệ quả bậc hai: nhiều giới hạn mà ta tưởng là rào cản kỹ thuật cứng thực ra chỉ là thói quen lâu ngày đóng băng lại. Vì không ai thử phá, nó được mặc nhiên coi là bất khả thi, và lời tiên tri tự ứng nghiệm: không ai làm nên đúng là chưa ai làm được.

Trong công nghệ, xưa nay vẫn thế là một trong những câu đắt nhất, vì nó chặn đứng đổi mới ngay từ trong trứng. Những đột phá lớn thường đến từ người dám hỏi tại sao nhất thiết phải như vậy về một thứ mọi người đã ngừng chất vấn từ lâu.

Nguy hiểm hơn, nó ngụy trang thành sự dày dạn kinh nghiệm. Người nói xưa nay vẫn thế thường là người lâu năm, nên câu đó mang sức nặng, dù bên trong rỗng về lập luận.

Khi gặp một giới hạn kiểu xưa nay vẫn thế, hãy bóc nó ra bằng tư duy nguyên lý cơ bản: tách bạch đâu là rào cản vật lý hoặc kỹ thuật thật, đâu chỉ là thói quen và quy ước. Hỏi tới tận gốc: quy luật nào của tự nhiên hay của nền tảng bắt buộc phải như vậy? Hay chỉ là vì lâu nay người ta vẫn làm thế?

Phần lớn cái gọi là bất khả thi, sau khi bóc tách, hóa ra chỉ là chưa ai chịu thử.