Sáng Tỏ
Kiến thức ngắn gọn về AI, tư duy, giao tiếp và lãnh đạo, lấy từ các khóa học Core Skills.
Làm Chủ AI
Cách viết prompt cho AI hiệu quả
Công thức 4 phần, ví dụ thực tế và những lỗi cần tránh để ra lệnh cho AI nhận về kết quả đúng ý.
AI là gì? Hướng dẫn dễ hiểu cho người mới
Giải thích AI bằng ngôn ngữ đời thường, cách nó hoạt động và cách bắt đầu dùng trong công việc.
Chất Người
Tư Duy Sáng Rõ
Tư duy phản biện thời AI: kiểm chứng cả câu trả lời của máy
Cách đánh giá lập luận, phát hiện thiên kiến và kiểm chứng thông tin — kể cả từ AI.
Thiên kiến xác nhận: vì sao người càng thông minh càng dễ tự lừa
Bộ não bạn không phải một thám tử đi tìm sự thật. Nó là một luật sư bào chữa cho điều bạn đã tin. Và người giỏi lý luận thuê được luật sư giỏi hơn.
Bệnh gật đầu: vì sao “làm cho nó tốt hơn” âm thầm giết dự án của bạn
Não bạn gật đầu với buzzwords để tiết kiệm năng lượng, và ai cũng tưởng đã hiểu nhau. Một câu hỏi 10 giây phanh nó lại, cứu cả tháng làm sai.
Xây nhà trên cát: khi “quan sát” đội lốt “sự thật”
Ta nâng phỏng đoán chủ quan thành chân lý để bảo vệ cái tôi. Một quyết định chỉ vững bằng cái tiền đề yếu nhất của nó.
Chữa ngọn hay chữa gốc: mũi khoan “tại sao?”
Trách một người thì dễ hơn soi cả hệ thống. Hỏi “tại sao” vài lần lột trần nguyên nhân thật, nơi vấn đề mới thôi tái phát.
Nghệ thuật nói Không: bộ lọc “vậy thì sao?”
FOMO và những tính năng nghe-hay-ho ngốn sạch sprint của bạn. “Nếu bỏ đi cũng chẳng sao” chính là lý do để bỏ.
Kẻ thù của chốt sớm: cánh cửa “còn gì nữa không?”
Não thích yên tâm với giải pháp đầu tiên. Nhưng ý tưởng đột phá hầu như luôn nằm sau cánh cửa thứ ba.
Cãi 3 tiếng vẫn bế tắc: phép màu của một bước nhỏ
Khi bức tranh quá lớn, người ta đông cứng. Một bước nhỏ, an toàn, đảo ngược được sẽ làm cỗ máy lăn bánh trở lại.
Nơi đổi mới đi ngủ: lăng kính “tôi tự hỏi...”
“Xưa giờ vẫn thế” là chiếc giường êm nhất của sự trì trệ. Một câu hỏi tò mò đánh thức cơ hội đang nằm ngay trước mắt.
Đừng vội sửa: lá chắn “tôi có thể giúp gì?”
Khi ai đó than mà bạn phân tích hay khuyên ngay, cái tôi họ phòng thủ. Phần lớn lời than là yêu cầu được nghe, không phải được sửa.
Cãi nhau về cái nút: la bàn “điều gì thực sự quan trọng?”
Người ta cãi to nhất về thứ nhỏ nhất, vì nó dễ. Một câu hỏi kéo cả đội về lại thứ thật sự quyết định thành bại.
Tư duy đại kiện tướng: quả cầu “và sau đó thì sao?”
Thảm họa kinh doanh thường đến từ quyết định chỉ đúng ở nước cờ đầu tiên. Đại kiện tướng nhìn trước vài nước.
Ảo tưởng hiểu biết: bạn tưởng mình hiểu, cho đến khi phải giải thích
Bạn nghĩ mình hiểu cách cái khóa kéo hoạt động. Thử giải thích từng bước xem. Phần lớn chúng ta vấp ngay, và đó là tin tốt.
Bẫy bánh vẽ: lời hứa 'x10 doanh thu sau một đêm' và mùi đa cấp
Cài app này, cửa hàng tự động x10 doanh thu, không cần làm gì. Càng nghe sướng tai, càng nên dựng tóc gáy. Đây là cách nhận ra một lời hứa rỗng.
Bẫy chi phí chìm: cái hố càng sâu, ta lại càng đào
Bỏ thì tiếc, mất công bao lâu nay. Chính câu nói tưởng như khôn ngoan đó lại là thứ giữ bạn ở lại trong những quyết định tệ. Đây là lý do não tiếc của, và cách thoát ra.
Bẫy tự biện minh: lời nói dối êm ái nhất là lời bạn tự nói với mình
Chúng ta hiếm khi nói dối người khác trắng trợn. Nhưng mỗi ngày ta đều kể cho chính mình một câu chuyện dễ chịu để khỏi phải nhận mình sai. Đây là cơ chế đó, và cái giá của nó.
Bóp méo ký ức: trí nhớ của bạn là một biên kịch, không phải máy quay
Bạn tin chắc mình đã phản đối ý tưởng đó từ đầu. Biên bản họp lại ghi bạn bỏ phiếu thuận. Ai sai? Thường là trí nhớ, và nó sai theo một cách rất có lợi cho bạn.
Hiệu ứng Barnum: tại sao lời bói toán nào cũng thấy 'đúng quá'
Bạn có tiềm năng lãnh đạo nhưng đôi khi bị kìm hãm. Ai đọc cũng gật. Đó không phải vì nó nói trúng bạn, mà vì nó được viết để vừa với tất cả mọi người.
Hiệu ứng Dunning-Kruger: càng ít biết, càng dễ tự tin
Người mới đọc 2 bài báo về AI lại là người to tiếng nhất đòi đập bỏ mọi thứ. Không phải vì họ kiêu, mà vì họ chưa biết đủ để thấy mình chưa biết gì.
Lập luận có động cơ: khi bạn chọn kết luận trước, rồi mới đi tìm dữ liệu
Bắn mũi tên vào tường xong mới vẽ hồng tâm quanh chỗ trúng. Đó là cách phần lớn chúng ta tự cho là phân tích dữ liệu mà không hề hay biết. Đây là cơ chế, và một câu hỏi để tự gỡ.
Lỗi quy gán cơ bản: tiêu chuẩn kép vô hình trong đầu mỗi chúng ta
Người ta trễ deadline thì là thiếu trách nhiệm. Mình trễ deadline thì là do hoàn cảnh ép. Cùng một hành vi, hai cách phán xử. Đây là cơ chế của tiêu chuẩn kép đó.
Ngụy biện nhị phân: khi ai đó ép bạn chọn giữa trắng và đen
Hoặc dùng AI 100%, hoặc công ty phá sản. Mỗi khi nghe một lựa chọn chỉ có hai cửa và một cửa là thảm họa, hãy cảnh giác: có người đang giấu bớt thực đơn.
Ngụy biện thẩm quyền: 'sếp nói thế' không phải là một lý lẽ
Anh ấy học Harvard nên chắc đúng. Chức danh và bằng cấp là chiếc áo khoác lên một câu nói, nhưng cái áo đẹp không làm câu nói thành đúng.
Ngụy biện thuận tự nhiên: cứ 'tự nhiên' là tốt? Thạch tín cũng tự nhiên đấy
Nội dung con người viết mới có hồn, AI viết thì vô hồn. Nghe xuôi tai, nhưng nó đánh tráo nguồn gốc của một thứ với chất lượng của thứ đó.
Ngụy biện truyền thống: 'xưa nay vẫn thế' không phải là một lý do
Shopify xưa nay vẫn vậy, không đổi được đâu. Một câu giết chết vô số ý tưởng tốt, chỉ bằng cách viện tới tuổi đời của hiện trạng.
Tâm lý bầy đàn: cơn FOMO công nghệ và đàn linh dương lao xuống vực
Đối thủ làm Web3, thế là ta cũng đòi làm Web3, dù người dùng của ta chẳng cần. Khi cả đàn cùng chạy, ít ai dừng lại hỏi mình đang chạy đi đâu.
Thao túng bằng nỗi sợ (FUD): khi còi báo động làm tắt phòng điều khiển
Một tin đồn đáng sợ lan ra, và cả công ty đòi gỡ tính năng ngay lập tức. Nỗi sợ có một siêu năng lực: nó làm ngắt mạch suy nghĩ tỉnh táo của bạn.
Thiên kiến hiện trạng: 'xưa nay vẫn ổn mà' là kẻ thù thầm lặng của đổi mới
Cái tool mới tốt hơn hẳn, ai cũng thấy. Nhưng cả đội vẫn bám lấy file Excel cũ. Không phải vì Excel hay hơn, mà vì não sợ thay đổi hơn là sợ tụt hậu.
Tư duy tập thể: khi cả phòng cùng gật đầu, đó là lúc nguy hiểm nhất
Bạn thấy thiết kế có vấn đề, nhưng sếp và mọi người đang hân hoan gật, nên bạn im. Sự đồng thuận êm ả đó có thể đang che giấu một sai lầm đắt giá.